از نگاه اهل تصوف گوهر وجود آدمى « دل » اوست همچنين نفس را مشتمل بر چند لايه و رتبه مىدانند كه در طول يكديگر و برهم مترتب مىشوند . بر باور آنها نفس انسان داراى سه عنصر اوليه است ؛ نفس حيوانى ، اثر روحانى و سرّ الهى و هريك از اين سه ، داراى سه رويكرد است : الف ) به تدبير ما دون خويش ؛ ب ) به عين ذات خويش ؛ ج ) به كسب فيض از ما فوق خويش . بدين شكل نفس داراى نه موقف مىشود . افزون بر اينها ، نفس داراى يك مرتبهء جامع است كه مرتبهء « احديت » نام دارد . بنابراين نفس داراى ده ساحت وجودى عمودى يا مراتب دهگانه صعودى است كه هركدام نيز ده مقام دارد . برخى عرفا اين ده مرتبه را اين‌چنين نامگذارى كرده‌اند : غيب الجن ( بدايات ) ، غيب النفس ( ابواب ) ، نفس لوّامه ( معاملات ) ، نفس مطمئنّه ( اخلاق ) ، غيب القلب ( اصول ) ، غيب العقل ( اوديه ) ، مقام سرّ ( احوال ) ، غيب الروح ( ولايات ) ، مقام خفىّ ( حقايق ) ، غيب الغيوب ( نهايات ) . عرفا در مسأله شناخت به روش شهود قلبى تأكيد مىكنند زيرا از نظر آنها راه‌هاى حسى و عقلى براى كسب شناخت ناكافىاند بنابراين حجت عرفانى به استدلال و يا تبيين عقلى استوار نيست . كتبى كه در مكتب عرفانى قابل استناد مىباشند عبارتند از : اللّمع فى التصوف ( سرّاج طوسى ) ، قوت القلوب فى معامله المحبوب ( ابو طالب مكى ) ، سه رساله از ابو عبد الرحمن سلمى ، الاشارات و التنبيهات « نمط 9 ، مقامات العارفين » ( ابن سينا ) ، رساله قشيريه ( قشيرى نيشابورى ) ، منازل السّائرين ( خواجه عبد اللّه ) ، اوصاف الاشراف ( خواجه نصير ) ، مصباح الانس بين المعقول و المشهود « فصل 5 مقدمه » ( فنارى ) ، رساله سيروسلوك ( بحر العلوم ) ، بحر المعارف ( عبد الصمد همدانى ) ، تحفه الاخوان فى خصائص الفتيان ( عبد الرزاق كاشانى ) اخلاق نقلى : طرفداران اين مكتب معتقد به وابستگى اخلاق به وحى هستند به‌طورىكه از نظر آنها تنها مهمترين منبع اخلاق ، وحى است و توجيه گزاره‌هاى اخلاقى از طرق ديگر ( مانند